ANAYASA HUKUKU

iÇiNDEKiLER

1. Anayasa Hukuku Nedir

2. Anayasa Çeşitleri

    2.1 Geleneksel Anayasa

    2.2 Yazılı Anayasa

          2.2.1 Tarihi ve Siyasi Köklerine Göre Yazılı Anayasa

                   2.2.1.1 Monarşik Yazılı Anayasa

                             2.2.1.1.1 Ferman

                             2.2.1.1.2 Misak

                    2.2.1.2 Demokratik Yazılı Anayasa

                             2.2.1.2.1 Organik ve Şekli Niteliklerine Göre Yazılı Anayasa

                                          2.2.1.2.1.1 Yumuşak Yazılı Anayasa

                                          2.2.1.2.1.2 Sert Yazılı Anayasa

3. Anayasa yapılması

4. Anaysanın Değiştirilmesi

5.Devlet

6. İktidar

    6.1 Sosyal İktidar

    6.2 Siyasi iktidar

7. Devlet Şekilleri

    7.1 Egemenliğin Kaynağı Bakımından Devlet Şekilleri

          7.1.1 Monarşik Devlet 

                  7.1.1.1 Hükümdarın Tahta Geçiş Tarzına Göre Monarşik Devlet

                            7.1.1.1.1 Seçimli Monarşi

                            7.1.1.1.2 Irsi Monarşi ( Hanedanlık) 

                 7.1.1.2 Saltanat Makamının Sınırlarına Göre Monarşik Devlet

                            7.1.1.2.1 Mutlak Monarşi

                            7.1.1.2.2 Meşru monarşi

            7.1.2 Cumhuriyet Devleti    

                    7.1.2.1 Aristokrasi

                    7.1.2.2 Demokrasi 

     7.2 Egemenliğin Yapısı Bakımından Devlet Şekilleri 

           7.2.1 Basit Devlet (Tekli Üniter Devlet)

                    7.2.1.1 Merkezci Yönetimci Devlet   

                     7.2.1.2 Yerinden Yönetimli Devlet

                      7.2.1.3 Çok Uluslu, Çok Bölgeli Devlet

            7.2.2  Karma devlet

                       7.2.2.1 Devlet Birlikleri

                                   7.2.2.1.1  Kişisel Birlik

                                   7.2.2.1.2 Gerçek Birlik

                        7.2.2.2 Devlet Toplulukları

                                    7.2.2.2.1 Konfederasyon

                                    7.2.2.2.2 Federasyon

8. Devlet

9. Demokrasi

    9.1 Kuvvetlerin Ayrılığı İlkesine Göre Yönetim Biçimleri

          9.1.1 PArlementer Sistem

          9.1.2 BAşkanlık Sistemi

           9.1.3 Yarı Başkanlık Sistemi

           9.1.4 Meclis Hükümeti Sistemi

     9.2 Demokrasinin Temel Değerleri

10. Siyasi Katılıma ve Siyasi Çoğunluğa Göre Rejimler

      10.1 Anayasa Demokrasisi

      10.2 Totaliter Rejimler

              10.2.1 Faşism

              10.2.2  Komünizm

11. Hükümet

12. Yapılarına Göre Yürütme Biçimleri

      12.1 Geleneksel Yürütme

             12.1.1 Tek Yapılı Geleneksel Yürütme

                      12.1.1.1 Totaliter Rejimler

                      12.1.1.2 Monarşik Rejimler

                      12.1.1.3 Başkanlık Sistemi

            12.1.2 Grup( Kollejyol) Yürütme

            12.1.3 İkili Geleneksel Yürütme

      12.2 Aktüel Yürütme

              12.2.1 Kişisel İktidar

              12.2.2 Kişiselleşmiş İktidar

13. Yürütmenin İşlevleri

      13.1 Yürütmenin Geleneksel İşlevleri

      13.2 Yürütmenin Güncel (Aktüel) İşlevleri

14. Siyasi Parti

     14.1 Siyasi Partilerin tipik Özellikleri 

     14.2 Siyasi PArti Tipolojisi     

             14.2.1 Maurice Duvergin Tasnifi

                       14.2.1.1 Kadro Partileri

                       14.2.1.2 Kitle Partileri

              14.2.2 Sigmund Neuman Tasnifi

                        14.2.2.1  Ferdi Temsil Partileri

                         14.2.2.2  Sosyal Bütünleşme Partileri

                                       14.2.2.2.1 Topyekün bütünleşme Partileri

                                        14.2.2.2.2  Demokratik Bütünleşme Partileri

     14.3 Siyasi Partilerin İşlevleri 

15. Siyasi Parti Sistemleri

     15.1 Tek Parti Sistemi

             15.1.1 Tek PArti

             15.1.2 Birden Fazla Parti

     15.2 Çift Parti Sistemi

     15.3 Çok Parti Sistemi

             15.3.1 Ilmlı çok Parti Sistemi

             15.3.2 Aşırı çok Partiler

     15.4  Sartori'nin Tek Parti Sistemi

              15.4.1 Hakim Parti Sistemi

              15.4.2 Hegemonyacı Tek Parti Sistemi

              15.4.3 Gerçek Tek PArti Sistemi

                        15.4.3.1 Totaliter Tek Parti Sistemi

                        15.4.3.2 Pragmatik Tek Parti Sistemi

                        15.4.3.3 Otoriter Tek Parti Sistemi

16. İnsan Haklarının Felsefi Gelişimi

    16.1 Temel Hak ve Özgürlükler

    16.2  17. YY Tabi Hukuk Doktrini ( Doğal Hukuk Yaklaşımı) 

    16.3  18. YY Felsefi Doktrini ( Bireyci Hak Yaklaşımı)

    16.4  19. YY Sosyal Doktrini (Sosyal Hak Yaklaşımı)

    16.5 İnsan Hakları

    16.6 Kamu Özgürlükeri

17. Temel Hak ve Özgürlüklerin Tarihi Gelişimi (Ulusal Planda)

      17.1 İngilitere

             17.1.1 Magna Carta Belgesi

       17.2 ABD

       17.3 Fransa

18. Temel Hak ve Özgürlüklerin Tarihi Gelişimi (Uluslararası Planda) 

      18.1 Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Bildirgesi

      18.2 Avrupa Konseyi İnsan Hakları Bildirgesi

19.  Temel Hak ve Özgürlüklerin Düzenlenmesi ve Sınırlandırılması

        19.1 Özgürlüklerin Düzenlenmesi 

                19.1.1 Önleyici Sistem

                            19.1.1.1 Yasaklayıcı Önleme

                            19.1.1.2 Düzenleyici Önleme

                            19.1.1.3 Basit Önleme (Bildirim) 

                19.1.2 Düzeltici Sistem

        19.2 Hürriyetlerin Sınırlandırılması

        19.3 George Jellinelge Yaklaşımı

                   19.3.1 Negatif Statü Hakları

                   19.3.2 Pozitif statü Hakları

                   19.3.3 Aktif Statü Hakları

20. Osmanlı Dönemi İtibari ile Hazırlanmış Anayasalar ve Bildirgeler

       20.1 Sened-i İttifak

                20.1.1 Magna Carta Belgesi ile Sened-i İttifak'ın Karşılaştırlması

        20.2 Gülhane Hattı Hümayünü

        20.3 Kanun-i Esasiye (1876)

        20.4 Kanun-i Esasiye (1909)

        20.5 1921 Anayasası

        20.6 1924 Anayasası

                20.6.1  1924 Anayasasının Aksak Yönleri

        20.7   1961 Anayasası

                20.7.1   1961 Anayasasının Kaynakları

                20.7.2   1961 Anayasasının Başlangıç prensipleri

                20.7.3   1961 Anayasasının  Eleştirisi 

        20.8  1982 Anayasası

                20.8.1 1982 ve 1961  Anayasalarının Karşılaştırması

1. Anayasa Hukuku Nedir?

Anayasa hukuku devletin şeklini ,yapısını , organlarının görev ve yetkilerini bunların birbirleri ile olan ilişkilerini düzenleyen kuralların tümüdür.

Anayasa hukuku bir iç kamu hukuku olarak devletin temel kuruluşunu , işleyişini , iktidarın el değiştirmesini ve iktidar karşısında bireylerin özgürlüklerinin inceleyen bir disiplindir.

2.ANAYASA ÇEŞİTLERİ

2.1 Geleneksel Anayasa: Sosyal adaleti düzenlemek için devletin müdahalesi olmadan uyulması zorunlu lan sosyal düzen kurallarıdır. Örf ve adetler önemli kaynaklardır.

    ANAYASAL TEAMÜL: Yazılı anayasanın düzenlediği konularda vurgulama ile ortaya çıkan kural .

2.2Yazılı Anayasa: Demokrasi ve hukuka bağlı devlet fikri geliştikçe devlet ve fertlerin açık ve kesin hukuk kurallarıyla bağlanması ihtiyacı anayasa ile sağlanmıştır.

2.2.1 Tarih ve Siyasi Köklerine Göre Yazılı Anayasa:

2.2.1.1Monarşik Yazılı Anayasa: Egemenliğin asli ve tek sahibinin hükümdar olduğu anayasalardır.

2.2.1.1.1Ferman: Ferman mahiyetindeki anayasalar hukuken kaynağını hükümdarın iradesinden alan anayasalardır. Hükümdar bu anayasa ile kendine sınır koymaktadır.

2.2.1.1.2Misak: Bir hükümdarın ürünü olan anayasadır ama dışarıdan gelen bir etki ile bağlanmaktadır.

2.2.1.2 Demokratik Yazılı Anayasa: Egemenliğin tek sahibinin halk veya millet olduğu esasına dayanan anayasalardır.

2.2.1.2.1 Organik ve Şekli Niteliklerine Göre Yazılı Anayasalar

2.2.1.2.1.1Yumuşak Yazılı Anayasalar: Adi kanunlardan üstün olmalarına rağmen adi kanun gibi yapılabilen veya bir adi kanunla değiştirilebilen anayasalardır.

2.2.1.2.1.2 Sert Yazılı Anayasalar; Adi kanunlardan farklı usul ve merasim uygulanarak yapılabilen anayasalardır.

Sert anayasanın sertliğine ilişkin düzenlemeler.

  1. Değiştirilmesi için uzun süre gerekmektedir.
  2. Bazı maddeleri değiştirilemez. , 2 ve 3. maddeler değiştirilemez.
  3. Anayasanın yürürlüğe girmesi bazı durumlarda halk oyuna bağlı olabilir.
  4. Anayasa değiştirme yetkisi genelde meclise verilir.
  5. Belirli bir çoğunluk olması gerekir.

3.ANAYASA YAPILMASI:

KURUCU İKTİDAR: Anayasayı yapan iktidardır.

Egemenlik tek bir kişide ise anayasa egemen kişiye göre olur. Demokratik değildir. Demokratik ülkelerde anayasa yapan KURUCU MECLİSTİR. Kurucu iktidar devletin siyasi yapısını oluşturan , yasama yürütme yargı organlarını, temel hak ve özgürlükleri güvence altına alan organdır. Devlete hukuki nitelik kazandıran kurucu iktidardır.

Kurulu iktidar: Kurucu meclis anayasayı yaptıktan sonra o anayasaya bağlı kalarak anayasa da değişiklik yapan meclistir.

4.Anayasanın Değiştirilmesi

  1. Asli Kurucu İktidar (meşru ihtilallerden doğan)
  2. Tali Değiştirici İktidar: Anayasadaki temel sistemi bozmadan anayasayı değiştirebilen iktidardır. Örneğin 1 2 3 . maddeler hariç diğer maddelerde anayasaya bağlı kalarak değişme yapabilir.

5.Devlet:

Egemenlik yetkisinin özellikleri:

6.İktidar

6.1Sosyal İktidar : Vakıflar dernekler. Bu iktidarın sınırları yasama organını belirlediği sınırlar içersinde olur.

6.2Siyasi İktidar :

Devletin Kişiliği: Tüzel kişiliği ile devlet hukuki ilişkilere girer.

7.DEVLET ŞEKİLLERİ

7.1 Egemenliğin Kaynağı Bakımından Devlet Şekilleri

7.1.1Monarşik Devlet: Egemenliğin sahibi tek bir kişidir.

7.1.1.1Hükümdarın Tahta Geçiş Tarzına göre monarşik Devlet

7.1.1.1.1Seçimli Monarşi: Hükümdar saltanat hakkını seçimle kazanır. Cumhuriyetten farkı hükümdar seçimle geldiği halde seçenin bir temsilcisi değildir.

7.1.1.1.2 Irsi Monarşi: (Hanedanlık Sistemi) Veraset sistemi ile hükümdarlık geçer.

7.1.1.2 Saltanat Makamının Sınırlarına Göre Monarşik Devlet

7.1.1.2.1Mutlak Monarşi: Hükümdarın saltanat hakkının kanuni bir sınırlamaya tutulmadığı monarşidir.

7.1.1.2.2Meşru Monarşi: Monartın yetkilerini sınırlayan hukuki bir belge vardır.

7.1.2 Cumhuriyet Devleti

7.1.2.1Aristokrasi: Yaş , cinsiyet soyluluk gibi belli bir meslek gurubu yürütme yetkisini kullandığı cumhuriyet devletidir.

7.1.2.2Demokrasi: Seçime dayalı temsil yetkisine sahip bir gurubun temsil yetkisini kullanmasıdır.

7.2 Egemenliğin Yapısı Bakımından Devlet Şekilleri

7.2.1Basit Devlet (Tekli Uniter Devlet): Ülke içinde bir hukuk ve kanun birliği vardır.Tek tip yasama yürütme organı vardır.

7.2.1.1Merkezci Yönetimci Devlet:Egemenliğin bir başka düzeyde paylaşılmadığı, tek bir merkezi kurumda toplandığı devletlerdir.

7.2.1.2Yerinden Yönetimli Devletler: Egemenliğin merkezde olması yanında yönetim kuruluşlarının sistem içersinde güçlü olduğu devletlerdir.

7.2.1.3Çok Uluslu Çok Bölgeli Devletler: Yönetimin bir yerden gerçekleştirildiği bazı bölgelere ya da yapılara özerklik tanındığını gördüğümüz devletlerdir.

7.2.2 Karma Devlet :

7.2.2.1Devlet Birlikleri:
2 ayrı devletin birleşmesi ile oluşur.

7.2.2.1.1Kişisel Birlik: kaç devletin tek bir kralın yönetimine girmesidir. Bu devletler iç işlerinde bağımsızdırlar.

7.2.2.1.2Gerçek Birlik:

7.2.2.2Devlet Toplulukları

7.2.2.2.1Konfederasyon: 11 den fazla devletin oluşturduğu bir birliktir. Bu devletler istediklerinde ayrılabilirler. Ortaklaşa oluşturulan bir yapı görülür. (Diet meclisi) bu meclisin aldığı kararlar o devleti bağlar.

7.2.2.2.2Federasyon: Eyaletlerin ya da devletçiklerin federal anayasa çerçevesinde bir araya gelerek üst yapı oluşturmasıdır. Her federal devletçiğin kendi düzeyinde yasama yürütme ve yargı oluşturduğu devletlerdir. Nüfuz sayısına göre ve ya standart şekilde bütün eyaletler temsil edilir. Yasama yürütme ve yargı devletçikler arasında bölüşülmüştür. Federal devlet uluslar arası ilişkiler bakımından tek bir devlettir.

8. DEVLET:

İnsanlar arası ilişkileri düzenleyen . Bu ilişkilerin normlara uygun olarak yürümesini sağlayan , kamusal hizmetleri üreten, anlaşmazlıkları çözen ve en üst egemen meşru gücü temsil eden hukuksal kişiliktir.

 

9.DEMOKRASİ

9.1Kuvvetler ayrılığı ilkesine göre yönetim biçimleri:

9.1.1Parlamenter Sistem: Yasa ve yürütme arasında dengeli işbirliğine dayalı bir düzenek vardır. 2 kurum da gelişmiştir. Yasama organı hükümeti (yürütmeyi) güvenoyu ile düşürme, hükümetin de yasama organını fesih hakkı vardır. Cumhurbaşkanı en fazla oy alan partinin başkanını başbakan olarak atar. Başbakan başkanları belirler. Cumhurbaşkanı onaylar.2 türlü yürütme vardır. Sorumsuz kanat:Devlet veya cumhurbaşkanının siyasi sorumluluğu yoktur. Yetkileri semboliktir. Sorumlu kanat: Hükümet sorumlu kanattır. Göreve gelebilmek için güvenoyu alır. Yumuşak kuvvet ayrılıkları ile ortaya çıkar .1 parlamento ve buna karşı sorumlu bir hükümet vardır. Parlamento seçimle başa gelir . Her parlamentosu olan sistem parlamenter sistem değildir.

 9.1.2Başkanlık Sistemi Başkan devlet başkanı ve yürütme başkanıdır. Halk başkanı seçer yürütme tamamen ona bağlıdır. Bakanları başkan atar. Başkan ve hükümetin kongreye karşı sorumluluğu yoktur. Kongre üyesi değildir başkan. Bunun yerine denetim ve denge mekanizmaları vardır. Karşılıklı fesih yetkisi yoktur. Başkanın üst düzey atamalarını,uluslar arası antlaşmaları kongrenin onaylama yetkisi vardır. Yasamayı kongre yapar. Kongre temsilciler meclisi (eyaletler nüfuslarına göre temsil edilirler) ve senato (eyaletler standart 2 kişi ile temsil edilirler) ‘dan oluşur.

 9.1.3Yarı Başkanlık Sistemi: Yasama ve yürütme organı meclistir. İsviçre de görülmektedir. 1921 yılında meclis hükümeti sistemi Türkiye’de uygulanmıştır.

9.1.4Meclis hükümeti Sistemi: Devlet başkanını doğrudan halk seçer. Başkan geniş yetkilerle donatılmıştır. Hükümet meclise karşı sorumludur. Kriz zamanında devlet başkanı halk oyuna (yasama organı gibi) yasa sunabilir. Önemli konular halkın oyuna sunulabilinir. Meclis fesih edile bilinir.

 

9.2Demokrasinin Temel Değerleri:

  1. Rasyonel bir sistemdir. İnsanoğlunun bulduğu en iyi yönetim biçimidir. Meşruluğunı insanlığın koyduğu rasyonel ilkelerden alır.
  2. Özgürlük ve eşitliği içerir.
  3. Siyasal çoğulculuk, her türlü düşüncenin serbest aktarımı gibi öğeleri içerir. Toplumsal çoğunluğun iyiyi kötüyü kendi görmesi için farklı düşüncelerin varlığı demokratik yaşamın vazgeçilmez kurallarındandır.
  4. Temsil ilkesi: Kamu işlerinin yürütülmesinde meclisin yetkisini toplumdan almasıdır. Temsilciler aracılığı ile demokrasinin yürüdüğü görülür.
  5. Seçim ilkesi aracılığı ile temsilciler belirlenir.
  6. Çoğunluğun yönetme hakkı: Seçimle birlikte çoğunluğun seçtiği kişilerin yönetmesi. Azınlığın çoğunluk haline gelebilme hakkı vardır. Muhalefet etme hakkı vardır. Demokratik sistem muhalefet hakkını en geniş şekilde koruyan sistemdir.
  7. Temel hak ve özgürlüklerin korunması, eşit şekilde dağıtılması
  8. Yasa önünde eşitlik ilkesi , bireylerin hukuk kurallarına eşit statüde bağımlı olması.

 

10.SİYASİ KATILIMA ve SİYASİ ÇOĞULCULUĞA GÖRE REJİMLER

10.1Anayasa Demokrasisi:

10.2Totaliter Rejimler: Resmi bir ideoloji, tek bir adam, gizli polis terörü, kitle iletişin vasıtaları üzerinde parti denetim tekeli, silahlı kuvvetlerin kontrolü, ekonomini tek bir merkezden yönetimi temel gözlenen özelliklerdir.

10.2.1FAŞİSM:Her türlü otoriteye, şiddete bağlı yönetim biçimi. Krize düşen ülkelerde burjuvazinin yükselen sınıflar (örneğin işçi sınıfı) karşısında kendi gücünü, toplumsal üstünlüğünü koruyabilmek için oluşturduğu siyasal değerlerdir.

10.2.2Komünizm:

 

11.HÜKÜMET : Siyasi otorite kullanan bütün devlet organlarına denir. Siyasi iktidarı elinde tutan kurumdur.

12.YAPILARINA GÖRE YÜRÜTME BİÇİMLERİ

12.1Geleneksel Yürütme

12.1.1Tek Yapılı Geleneksel Yürütme: Hükümete tek bir kişinin sahip olduğu sistemlerdir.

12.1.1.1Totaliter Rejimler: Yürütme bir diktatör tarafından kullanılır.

12.1.1.2Monarşik Rejimler: Yürütme bir monartın elindedir.

12.1.1.3Başkanlık Sistemi: Sert kuvvetler ayrılığı ilkesi geçerlidir. Yürütme yetkisinin bir cumhurbaşkanınca kullanılmasıdır.

12.1.2 Grup (kollejyol ) Geleneksel Yönetme: Yürütmenin birçok kişi ya da bir kurul halinde oluştuğu bir yürütme biçimidir.

12.1.3İkili Geleneksel Yönetme: Yönetmenin 2 başlı yapıldığı sistemdir. Sorumlu ve sorumsuz kanat vardır.Bir kişi ile bir kurulun işbirliği halinde faaliyet gösterdikleri yürütme şeklidir.

12.2Aktüel Yürütme:

12.2.1Kişisel İktidar: Devlet iktidarının 1 kişide toplanması ile olur. Tüm yetkilerin bir kişide toplanmasıdır. Gasp veya zorbalıkla olabilir diktatörlükle eş anlamlıdır.

12.2.2Kişiselleşmiş İktidar: Demokratik Anayasal düzen içersinde hükümet faaliyetlerinin giderek bireyselleşmesi.

Sebepleri

Lider arayışı olmasına neden olur.

13.  Yürütmenin işlevleri

13.1 Yürütmenin Geleneksel İşlevleri

13.2 Yürütmenin Güncel (aktüel ) işlevleri

YÜRÜTMENİN İŞLEVLERİ

Geleneksel İşlevleri

Güncel (Aktüel) İşlevleri

  • Kanunların uygulanması : Yasama organıKanun tasarılarını yapar:  

bir kanunu yaptıktan sonra son olarak yürütmeyi 

hangi organın yapacağını belirler.(sağlık bakan 

lığı,orman bakanlığı) 

  • Cumhurbaşkanının yasalara uygun olarak 

Denetleme yetkisi vardır. 

  • Yürütme kendi içersinde yer alacak bakanları

seçer, kamu yönetiminin örgütsel inşasını da

yapar.

  • Yürütme bir öngörü organıdır. Geleceğe dair kalkınma planları hazırlar.
  • Yürütme atılım organıdır. Kanunların ve parlemento direktiflerini pasif olarak uygulayan değil aktif bir organ olmuştur.
  • Karar organıdır. Bütçeyi hazırlaması örnek olarak verilebilir.
  • Düzenleyici işlem yapması da aktüel işlevlerindendir.
  • KHK (kanun hükmünde kararname) çıkarabilmesi aktüel hale gelmiş olduğunu ıspatlar.

 

14.SİYASİ PARTİLER

Siyasi partiler aracılığı ile Demokrasinin kurumsallaşması başlamıştır. Parti: Üyelerin düşünce ve menfaatlerini gerçekleştirmek için iktidarı kısmen ya da tamamen elde etmek amacı ile siyasi hayata katılan teşkilatlanmış guruptur.

Parti: Merkezi ve yerel düzeyde kurulmuş örgütlenmiş, siyasi iktidarı elde etmeyi ve kullanmayı amaçlayan ve bunun için de halkın desteğini sağlamaya çalışan sürekli bir kuruluştur.

Parti: Bir program etrafında toplanmış siyasal iktidarı elde etmek ya da paylaşmak amacını güden devamlı bir örgüte sahip kuruluştur.

14.1Siyasi Partilerin Tipik Özellikleri

  1. İktidarı kullanma isteği.
  2. Ülke çapında örgütlenmiş olmaları.
  3. Süreklilik arz eden kuruluşlardır.
  4. Seçim yolu ile halkın desteğini elde ederek başa geçerler.

14.2SİYASİ PARTİ TİPOLOJİSİ

14.2.1 Maurice Duvergerin Tasnifi:

14.2.1.1 KADRO PARTİLERİ: Seçim dönemlerinden seçim dönemlerine çalışan, üyelerinin sayısından çok niteliğine önem veren partilerdir. Sistemli üye kayıt defterleri yoktur. Düzenli bir aidat sistemi yoktur. Önemli bağışlarla finans sağlarlar. Hiyerarşi ve merkezciliğin zayıf olduğu partilerdir.

14.2.1.2 KİTLE PARTİLERİ: Bir sosyal sınıfa kümeye dayanır. Siyasal devşirme ve yönetme daha çok sayıda seçmene ulaşmak gibi amaçları vardır. Faaliyetleri seçim dönemi dışı zamanı da kapsar. Finansmanı üye aidatları ile sağlanır. Düzenli kayıt ve aidat defterleri vardır. Merkezci, ideolojik ve hiyerarşik partilerdir.

14.2.2 Sigmund Neuman Tasnifi:

14.2.2.1FERDİ TEMSİL PARTİLERİ: Sınırlı partilerdir. Seçim kampanyalarında ve parlamento çalışmalarında harekete geçerler. Amaçları iktidarı ele geçirmektir. Üyelerin sosyal yaşantıları merkez tarafından kontrol edilmediği görülür. Kadro partileri gibi ilk aşama ürünü partileridir. 

14.2.2.2SOSYAL BÜTÜNLEŞME PARTİLERİ: 20. yy sonrası sosyak ve siyasi buhranların ve siyasal katılımın artması sonucu oluşan partilerdir.

14.2.2.2.1Topyekün Bütünleşme Partileri: Faaliyetlerini sadece devlet yönetimine ve seçimlere yoğunlaşmazlar. Seçmenlerini sosyal yaşamlarını da etkilemeye çalışırlar. Üyelerine serbest düşünce hakkı tanımayan ideolojik katı ve sert partilerdir. Komünist, faşist partiler örneklerini oluşturur.

14.2.2.2.2Demokratik Bütünleşme Partileri: Ferdi partilerle topyekün partiler arasında yer alır. Seçim kazanmak aynı zamanda bir sosyal sınıfın, dini cemaatin kendilerince kutsal değerlerini siyasi planda da gerçekleştirmeyi amaçlayan partilerdir. Üyelerinin sosyal yardımlarına belli ölçülerde müdahale eden partilerdir. Ayırıcı özelliği manevi değerler dünyası ile pratik siyasi alan arasında fark göstermeleridir.

14.3SİYASİ PARTİ İŞLEVLERİ

  1. Menfaatlerin birleştirilmesi: Birbirleri ile çelişen sosyal taraflar tarafından açıklanan menfaatlerin birleştirilmesidir.
  2. Aracılık İşlevi: Sosyalle (halk) iktidar arasında taşıyıcılığı partilerin yaptığı görülmektedir. Toplum taleplerini partiler aracılığın ile duyurmaktadır.
  3. Siyasi devşirme işlevi: İktidarın hangi kadrolarla çalışacağını belirlemesi işlevidir.
  4. Siyasi sosyalleşme: Partiler; siyasi sosyalleşmeye katkı sağlayan, kitleleri eğiten, yeni tutumlar kazandıran bir özelliğe sahiptir.
  5. Yönetme ve hükmetme işlevi: İktidara geldiklerinde parlamentoya karşı sorumlu olarak yürütme gibi asli fonksiyonlarını yerine getirirler.
  6. Eleştirme işlevi: Bir sonraki seçimleri kazanmak için siyasi iktidarı denetlemektedir.

15.SİYASİ PARTİ SİSTEMLERİ

15.1Tek Parti Sitemi: Temelde tek parti ile birden fazla parti ayrımına dayanmaktadır.

15.1.1Tek Parti: Gerçekte tek parti varsa (tipik örneğini diktatörlükler oluşturur).

15.1.2Birden Fazla parti:

15.2Çift Parti Sistemi: Birden çok parti yer almaktadır. Sistemin işleyişi 2 büyük partiye dayanır. Küçük partilerin pazarlık gücü yoktur. Karakteristik özelliği bir partinin diğer partilere ihtiyacı olmadan iktidara geçebilme özelliğidir . Bu özellik ortadan kalktıkça saflık bozulur. Saf iki parti ve saf olmayan iki parti sistemi olarak ikiye ayrılır.

Saflığın Özellikleri

15.3Çok Parti Sistemi: İktidar dengesini etkileyen 2 den fazla parti vardır.

15.3.1 Ilımlı Çok Parti Sistemi:

15.3.2Aşırı Çok Partiler:

Kamu bütçesinden partilere yardım sağlanır. Oy oranına göre mali kaynak sağlanır. Ticaretle uğraşmaları ve uluslar arası kuruluşlardan yardım alınmasının yasal olmadığı kuruluşlardır. Anayasa mahkemesi denetleme görevini yapar.

15.4 SARTORİ'NİN TEK PARTİ SİSTEMİ

15.4.1Hakim Parti Sistemi: Siyasi siStem içersinde birden çok parti vardır. Çoğulcu (PLURALIST) bir yapı vardır. Ve bu partiler hep yarışır ama hep aynı partinin başta olduğu görülür.

Dürüst ve eşit seçimlerin sonucunda hakim partinin seçmen kitlesinin çoğunluğunca desteklenmesi nedeni ile parlamentoda uzun süre kalması ve desteklenmesidir.

15.4.2Hegemonyacı Tek Parti Sistemi: Eşit şartlar içersinde bir iktidar mücadelesine rastlanmaz. Yapıları çoğulcu sistemden farklıdır. 2. bir partinin olduğu bir yapı vardır. Diğer partilerin fazla bir önemi yoktur. Esas partini yanında onun suni kuruluşu partiler vardır. Bu yapı tepkilerin yer altına kaymasını önlemek üzere kurulmuştur.

15.4.3 Gerçek Tek Parti Sistemi: 1 den çok parti hukuken ve fiilen yoktur.

15.4.3.1Totaliter Tek Parti Sistemi: İdeolojinin çok yoğun olduğunu, sistemli bir dünya görüşü olduğunu ve toplumu bu görüşe uydurmaya çalıştığını söyleyebiliriz. Ekonomik ve sosyal yapıyı kontrol altına almak isteyen bir ideolojinin olduğunu ve devletle partinin bütünleştiği görülür.

15.4.3.2Pragmatik Tek Parti Sistemi: Daha yumuşak ılımlı bir ideoloji esastır. Partinin kitleye ulaşma yeteneği (mobilizasyon) zayıf olduğu ideolojik bütünlüğün zayıf olduğu sistemdir.

15.4.3.3Otoriter Tek Parti Sistemi: 2 sistemin ortasındadır. Bölücü olmaktan çok siyasi faaliyetleri dışlayan yapıdadır. Mobilizasyon yeteneği sınırlıdır. Sosyal alt gurupların etkinliklerine izin verilir.

16.İnsan Haklarının Felsefi Gelişimi

16.1 Temel Hak ve Özgürlükler: Pozitif hukuk tarafından güvence altına alınan. yasama yürütme organlarının isteği ile ortadan kaldırılamayan haklardır.

16.2 17. yy Tabi Hukuk Doktrini (doğal hukuk yaklaşımı) : Bu kişi hakları düşüncesi stoisyenler tarafından dile getirilmiştir. Ve kişi hakları düşüncesi devlet kanunlarının üzerinde bir kanun olduğu ve bütün insanların bu kanuna akıl yolu ile ulaşabileceğinin mümkün olduğu söylenmiştir. Sosyal mukavele ile otorite ortaya çıkar. Tabi hukuk doktrini doğal yaşamdan sosyal yaşama geçerken otoritenin kişilere ait hakları engellemesine karşı çıkar.    

 

16.3 18. yy Felsefi Doktrini (bireyci hak yaklaşımı): Bireyin mutluluğu esastır. Devletin amacı bireyin haklarını korumaktır. kişi ile devlet arasında başka bir sosyal gruba yer vermediğini, mülkiyet hakkının kutsal bir biçimde değerlendirildiğini görmekteyiz. 

 

16.4 19. yy Sosyal Doktrini ( sosyal hak yaklaşımı): Devlet ekonomik ve sosyal alanda iyileştirmeler yaparak bu hakları (temel hak ve özgürlükler) bireylerin kullanabileceği koşulları sağlamaktadır.  Devlet aktiftir. Devletin aktif olması demek kamu örgütlerinin ortaya çıkarıldığı sonucunu doğurur.

 

16.5 İnsan Hakları: Bütün insanların hiç bir ayrım gözetilmeden yalnızca insan oluşlarından dolayı sahip oldukları hakların bütününü kapsayan kavramdır.  Ulaşılıcak haklar listesinin idealini tamsil eder.

16.6 Kamu Özgürlükleri: İnsan hajklarının gerçekleşmiş kısmıdır.

17.Temel Hak ve ÖzgürlüklerinTarihi Gelişimi (ulusal planda)

17.1İngiltere: Tabi hukuk doktrininden önce insan hakları uygulamaları görülmüştür. Kralın bazı yetkilerinin sınırlandığı görülmüştür. Kralın kişi haklarına saygı göstermesi gerekmiştir.

17.1.1Magna Carta Belgesi: Halka belli hürriyetleri vermekten çok kralı kısıtlayan bir belgedir. Bu gelişmeler yalnız ingiliz halkını kapsayan bir düzenlemedir. Diğer ülkelere yol gösterici, uyarıcı ilk örnektir. HAk ve özgürlüklerin gelişimi için somut bir adımdır.

Parlementonun izni olmadan vergi konmaması, kanuni sebep olmadan kimsenin hapis deilmemesi, tutuklana kişinin kısa sürede yargı önüne çıkarılması gibi kuralları içerir. (yargıçların bağımsızlığı)

17.2 ABD: Virjinya anayasasınn başına haklar bildirgesi eklenmiştir. Bütün insanşığa beyan edilmiştir.

17.3 Fransa 1789 Fransız İhtilali (1789 Fransıs Bildirgesi) : O dönemde fransızca en yaygın dildir. Bildiri sade ve genel düzenlemeleri içermektedir. Kuvvetler ayrımı, milli egemenlik, temsilciler aracılığı ile yönetim, vicdan, hürriyet gibi kavramlara yer verilmiştir.

 

18.Temel Hak ve Özgürlüklerin Tarihi Gelişimi ( Uluslararsı Planda)

Dünya savaşı sonrasınaki yıkımlar sonucu toplumlar örgütlenmeye başlamıştır. insan haklarının güvence altına alınması ile uluslararası barışın sağlanabileceği görüşü ile birleşmiş Milletler kurulmuştur.

18.1Birleşmiş Milletler İnsan hakları Bildirgesi

18.2Avrupa Konseyi İnsan Hakları Bildirgesi

Hak ve özgürlüklerin avrupa kütürünün ortak bir prçası olduğu ve geliştirilemesi düşünülmüştür. Amaç üyelerin arasında daha sıkı bir birlik kurmaktır. Bu sözleşme üye devletleri bağlayıcıdır. Ve denetim sistemi getirilmiştir. bireysel haklar ayrıntılı bir biçimde düzenlenir.

BİRLEŞMİŞ MİLLETLER İNSAN HAKLARI BİLDİRGESİ AVRUPA KONSEYİ  İNSAN HAKLARI BİLDİRGESİ
  • Farklı siyasal rejimlerde kullanılabilir.
  • Denetim mekanizaması yoktur
  • Devletleri bağlayıcı değildir.
  • Geneldir
  • Klasik ve sosyal haklara yer verir
  • Genel tanımlar vardır
  • Demokratik rejimlerde kullanılır
  • Denetim mekanizması vardır.
  • Üye ülkeleri bağlayıcıdır
  • Bölgeseldir. Avupa birliğine üye ülkeleri kapsar
  • Klasik haklara yer verir
  • Açık tanımlar, sınırları belirleyici bir uslup vardır.

 

19. TEMEL HAK ve  ÖZGÜRLÜKLERİN DÜZENLENMESİ ve SINIRLANDIRILMASI

19.1 Özgürlüklerin Düzenlenmesi

19.1.1 Önleyici Sistem: Hürriyetlerin sınırlarını aşarak kullanılmasını ya da kötüye kullanılmasını engellemek belli kuralların konması ile olur. İzin alma ya da bildirimde bulunma şartı vardır. Kamu düzenini hak ve özgürlüklerin önüne alındığı görülür

19.1.1.1Yasaklayıcı Önleme: Hürriyetlerin kullanılması için idarenin izni gerekmektedir. Her duruma göre idarenin taktir yetkisi olduğu ve subjektif olduğu söylenir.

19.1.1.2 Düzenleyici Önleme: Önceden belirlenmiş objektif şartlara bağlı bir özgürlük kullanımı vardır. İdarenin denetimi bu önceden belirlenmiş şartlara bağlıdır. Demokratik bir yöntemdir.

19.1.1.3 Basit önleme(Bildirim): Hürriyetin nerde kullanılacağının idareye bildirimi gerekir. İdarenin onayı veya reddi sözkonusu değildir.

19.1.2 Düzeltici Sistem: Sorumluluğunu taşımak üzere hak ve özgürlüklerin kullanılmasına ait yetkinin kişde olması.

19.2 Hürriyetlerin Sınırlandırılması

Toplum düzeni içersinde hürriyetler kullanılabilir. Kamu düzenini, barışı sağlamak, hak ve özgürlüklerin kullanılabilir kılınmasını sağlamak devletin görevlerindendir.

Hürriyetlerin düzenlenmesi ile denge sağlanabilir. Düzenleme sınırlama demek değildir.

Demokratik toplumlarda kamu düzeni ile hak ve özgürlükler arasında denge bulunmalıdır. Bu denge düzenleme ve sınırlama ile sağlanabilir.

Sınırmamayı demokratik düzenlerde kimin gerçekleleştireceğinin   Anayasada  belirtildiği görülür.

19.3George Jellinelge hürriyet Yaklaşımı

19.3.1Negatif Statü Hakları: Negatif statü hakları kişinin hakları ve ödevleridir. Devletin kişiye bağlı hak ve özgürlüklere müdahake etmemesi gerekir.

19.3.2Pozitif statü Hakları: Sosyal hak ve özgürlüklerdir. Devletin hak ve özgürlükleri eşitlemesi gerekir (eşitlik çerçevesi içinde). Düzenleme esas sınırlamalar istinadır.

19.3.3Aktif Statü Hakları: Katılma hakları

20. Osmanlı Dönemi itibari ile Hazırlanmış Anayasalar ve Bildiriler

20.1  Sened-i İttifak (1808)

20.1.1Magnacarta İle Sened-i İttifak'ın kıyaslaması

Sened-i İttifakta merkesi otorite ayanları( yerel otoriteyi) çaırıyor. ingiliz magnacarta'sı feodal beylerin(yerel otoritenin) dayatmasıdır.

Bu belgeyi 2. Mahmut istemeyerek imzalamıştır.

Bu belge osmanlı demokrasileşmesinde ilk belgedir.

Devlet otoritesini kullanmada devleti idare edenlerin hak ve hürriyetlerine sınırlandırılma getirilmiştir.

20.2 Gülhane Hattı Hümayünü (1839)

Mustafa Raşit Paşa'nın uğraşları ile hazırlanmıştır.

Padişahın tek taraflı iradesi ile ortaya konan bir ferman niteliğindedir. Padişah kendisini birtakım kurallara şartlara bağlamaktadır.

hukuk devleti olmakonusunda atılan ilk adımdır.

Yürütme ve yasamanın faaliyetlerinin devletin fonksiyonları arasında olduğu açıklanmaktadır.

20.3 Kanun-i Esasiye (1876)

Bu anayasa ile deletin dininin islam ve devletin meşruti monarşi olduğu bildirilmektedir.. Hükümdarın sorumsuz ve mukaddes olduğu, halifelik ünvanına sahip olduğu, osmanlı sülalesinin egemenliğe sahip olduğu, devletin dininin islam olduğu   bu anayasa ile açıklanmıştır.

Osmanlı Devleti bu anayasa ile ilk defa anayasalı devlet haline gelmiştir.

Kanun-i esasiye'e göre devletin organları

Meclis-i Umumi (yasama organı): 2 meclisten oluşan bir yasama organıdır.

Heyet-i Mebusan: Seçim yolu ile kurulan bir meclistir. Sınırlı oy ilkesi esastır. Erkeklerin ve emlak sahibi olanların oy hakkı vardır.

Heyet-i Ayan: Üyeleri padişah tarafından tayin edilir.

20.4 Kanun-i Esasiye (1909)

1909 da yapılan anayasa değişikliği 1876  anayasasını yeni bir anayasa yaparcamışsına değişmeler ile yeni bir düzenleme getirdi.

Yasama organı Meclis-i Umumi iki meclisten oluşan bir meclistir.

Heyet-i  Mebusan: Tam bir millet temsilcisi haline getirildi. Rejimin en kuvvetli organı olmuştur.

Heyet-i Ayan:

bu iki meclis paadişahın iznini almadan kanun değişkliği yapabiliyordu.   mecli_i mebusan artık padişahın tek taraflı iradesi ile kapatılamıyacaktı. hükümet iel meclis arasında anlaşmazlık olursa hükümet meclisin feshini padişahtan isteyecekti. Padişah ayanın görüşünü aldıktan sonra meclisi fesh edebilicekti.

Padişah hükümet başkanını ve üyelerini meclis üyeleri arasından seçicekti. Bakanlar ; meclisi mebusana karşı sorumludur.  Bakanlar kurulundan sadece sadrazam   padişah tarafından seçilecekti. Diğer bakanlar sadrazam tarafından seçilecekti.

Bu anayasa değişiklikleri Osmanlı Devleti'nin teokratik yapısnı değiştirememiştir. Parlementer sisteme dayanan meşruti monarşi kurmuştur.

20.5  1921 Anayasası

Osmanlıda bugüne kadar görülen gelişmeler padişahın mutlak iktidarını sınırlamaya yönelikti. Bu girişimlerde halkın iktidarı paylaşması ülke yönetiminde bir ölçüde söz sahibi olması amaçlanıyordu. 1921 anayasası iktidarı doğrudan halka vermiştir. (egemenlik kayıtsız şartsız milletindir)

Yönetim 1921 anayasası ile meşruluğunuve yönetim yetkisini TAnrı2dan ya da kendi gücünden değil halktan alır.

1921 anayasası sınırlı konuları düzenlemiştir. Devletin örgütlenmesine, yasama ve yürütmeye ilişkin temel esasları içeriyordu.  İnsan haklarına ilişkin kurallara yer verilmemiştir.

20.6  1924 Anayasası

Tek Partili Dönem uygulaması (1924-1945)

Cumhuriyeti kuranlar amaçlarının demokratik bir yönetim olduğunu bildirdiler. Muhakefeti kendi içerlerinden çıkarma metodunu denediler.

Terakki Perver Cumhuriyet Fırkası

Serbest Fırka 

Çok Partili Dönem

Seçimlerin tek dereceli seçim sistemine göre yapılması kabul edildi. Dernek kurma hürriyetinde gelişme sağlandı. Seçimler hakim güvencesine bağlandı.

20.6.1  1924 Anayasası'nın aksayan yönleri

20.7   1961 Anayasası

1924 Anayasası'nda çözüm bulunamayan hürriyet ve güvencesine 1961 Anayasısı'nda çözüm aranmıştır.

Yine 1924  anayasası Demokrasi uygulamalarına tam olarak cevap vermemiştir. 1961 anayasası ile bu durum düzeltilmeye çalışılmıştır.

20.7.1  1961 Anayasası Kaynakları

20.7.2  1961 Anayasası'nın Başlangıç prensipleri ( Anayasanın dayandığı temel ilkeler)

20.7.3   1961 Anayasası'nın Eleştirisi

20.8   1982 Anayasası

20.8.1   1982 ve 1931 Anayasalarının  karşılaştırması

1) Siyasi Katılma  ve çoğulculuk: Halkın esas rolü  belli aralıkta kendisini yönetecek olanları seçmekten ibarettir. Devlet seçilmiş organların eliyle yönetilmelidir. Halk veya çeşitli gruplar bu aşamada siyasi kararları etkilemeye çalışmamalıdır.

2) Halkın siyasete (seçimlerde oy vermek dışında) aktif ve sürekli katılması

1982 anayasası tam olarak yukarıda açıklanan 1. anlayışa dönmüş olmamkla beraber 61 anayasasına göre daha za katılımcıdır.

Siyasi amçlı grev, lokavt, işyeri işgali, iş yavaşlatma yapılamaz. Dernekler siyasi amaç güsemez.